Orasan

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Ding dong ding…

“Kanina ka pa?” tanong ni Lendon kay Val.

“Oo kanina pa ako” sagot ni Val habang nagmamasid sa paligid.

“Dala mo?” pahabol ni Val na kanina pa hindi mapakali habang makulit ang mata sa kanyang paligid.

“Oo, dala ko, tama lang ang dating mo wag kang kabahan, alam ko first time mo pero kung maglalagay ka ng daga diyan sa dibdib mo lalo kang mahahalata”

Inalok ni Lendon kay Val ang dala-dala niyang softdrinks in can “Uminom ka muna pampalamig masyadong mainit ngayon” tinanggap naman ito ng kaibigan.

Sumeryoso muli ang mukha ni Lendon at bumulong kay Val “Huwag kang magpahalata Val, tandaan mo ang pinag-usapan natin kagabi”

“Oo, naalala ko” sagot ni Val.

Hinawakan ni Lendon si Val sa balikat at tinapik-tapik ito na parang may inaamong aso “Putcha ‘pag nakumpleto mo ‘to, tang’na brad bigtime ka”

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Tuwing 30 minutos ay tumutunog ang orasan ng Maynila. Ang lugar kung saan ang mga tao’y nagmamadali. May kanya kanyang direksiyon at ang iba’y hindi alam kung san patungo.

Tulad ng dating gawi ay hinihintay ni Val si Lendon. Araw-araw, iba’t ibang parte sa loob ng malaki, mausok at maduming Maynila. Poste ang tawag ni Val at Lendon sa transakyon na ito. Maghihintay si Val, uupo, mag yoyosi, ilang oras tatayo habang hinihintay ang kalakal ng kaibigan. Dalawa, tatlo o anim na oras kung maghintay si Val, depende sa transaksyon at kung suwerte e kinse o trenta minutos na hintayan.

Si Val matalik na kaibigan ni Lendon parang kapatid na ang turing niya dito, pero kahit dikit ang bituka ng dalawa ay hindi maiwasang magkaroon ng sikreto ang isa. Si Lendon, tahimik at may lihim na sikreto kay Val, minsan hindi alam ni Val kung anong katarantaduhan ang tumatakbo sa isip ng kaibigan.

Minsan bigla na lang mawawala si Lendon. Isang buwan, dalawa at minsan apat.Tulad ng isang Ringworm (Buni) o Tinea versicolor (An-an) sa katawang nanlilimahid na puno ng libag ay bigla na lang lilitaw ang mokong. Walang kamalay-malay si Val sa trabaho ng kaibigan, palaging sagot ni Lendon sa kaibigan ay may pinapaayos sa kanya ang daddy niyang nasa probinsiya.

Tuwing 30 minutos ay tumutunog ang orasan ng Maynila. Ang lugar kung saan ang mga tao’y nagmamadali. May kanya kanyang direksiyon at ang iba’y hindi alam kung san patungo.

“Kumusta na ang tatay mo?”

“May sakit pa rin at nahihirapang huminga”

“Ganun ba, huwag ka mag-alala at gagaling din si Manong Gerry i-kamusta mo ako sa kanya”

“Gusto ka nga niyang makita e”

“Nga pala natuwa si boss sa unang lakad mo at naibigay mo ng maayos ang lahat ng item. Ayosin mo ang trabaho mo Val, hindi lang gamot at pang hospital ni Manong Gerry ang kayang ibigay ng samahan sayo- pati maayos at maginhawang buhay”

Huminga ng malalim si Val bago nagsalita ulit “Pre hindi ako magtatagal dito, sinabi ko naman sayo na ‘pag gumaling si Tatay ay aalis na rin ako…..at nag sinungaling ka sa akin Don. Ang sabi mo nasa probinsiya ka, pusang gala iba na pala”

“Putcha naman pre hindi naman kita pinilit dito- kaya nga hindi ko sinabi sayo. Kung ‘di ako pinalayas ni dad hindi ko ito gagawin, tinanggal lahat ng allowance ko nang nalaman niyang dalawang taon na akong di pumapasok” kumuha ng yosi ang nginig na si Lendon at sumindi saka nagsalita ulit “Val nanghingi ka sa akin ng trabaho binigyan kita, tang’na gawin mo naman nang maayos tsk….wag mo akong pahiyain”

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Tuwing 30 minutos ay tumutunog ang orasan ng Maynila. Ang lugar kung saan ang mga tao’y nagmamadali. May kanya kanyang direksiyon at ang iba’y hindi alam kung san patungo.

“Medyo mainit tayo ngayon baka huling biyahe muna bukas- pasamantala lang ito Val sa next operation ikaw parin ang ilalakad ko kay boss”

“Tangina naman Don ba’t ngayon pa kailangang operahan ni Tatay kailangan ko ng malaking pera”

“Wala pang raket ngayon”

“Kahit sa malaking operasyon ipasok mo ako”

“Mahigpit ang mga nasa taas hindi sila basta-basta nagbibigay ng malaking isda sa mga baguhan. At ako na ang nagsasabi sayo ‘di ka pa handa para sa malaking operasyon” humigop si Lendon ng malalim galing sa kanyang baradong ilong, pagkatapos ay dinura ang madikit na plema sa sahig kasabay ng pagtapak nito “Akala ko ba ayaw mo ng trabahong ito? Ang lakas mo magsabi noon parehas lang naman pala tayo” sabay ngisi sa kaibigan.

“Kapit sa patalim lang ako Don at hindi tayo magkaparehas, magkaibigan tayo pero di tayo magkaparehas”

“GAGO!!!” sabay turo sa mukha ng kaibigan “Huwag tayo mag gaguhan dito. Yung mga taong binigyan mo ng droga? Isa ka na rin sa mga sumira ng mga buhay nila, kanser ka na rin sa lipunan kaya wag mong sabihing iba ka kesa sa akin, ayaw mo mang aminin loko….PUSHER ka na rin. Kaya huwag kang magmalinis Val”

Tuwing 30 minutos ay tumutunog ang orasan ng Maynila. Ang lugar kung saan ang mga tao’y nagmamadali. May kanya kanyang direksiyon at ang iba’y hindi alam kung san patungo.

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Ding dong ding…

“Val pasensiya ka na nga pala kahapon nadala lang ako ng emosyon ko” hinawakan ni Lendon si Val sa balikat at tinapik-tapik ito na parang may inaamong aso bago nagsalita ulit “Ba’t di ka nagsasalita diyan sorry na nga diba?” sabay pasok ng daliri sa kilikili ng kaibigan senyas na naglalambing ito. “Huwag ka na magtampo nakausap ko na si boss isang linggo ka lang magpapahinga balik operasyon na tayo, kaso hindi na dito” hinawakan niya ang kamay ni Val at nagpaliwanag “Bukas ang dating ng mga bagong pulis, hindi pa nalalagyan ng tropa, pag umamo na ang mga aso saka tayo bumalik dito. At tsaka delikado baka may mga magsumbong” wala pa ring imik ang kanyang bestfriend na si Val kaya naisipian ni Lendon ilabas ang sobreng nakatago sa kanyang bulsa “Nga pala kamusta na pala si Manong Gerry? Alam ko kailangan mo ng pera kaya bukod sa bayad ni boss dinagdagan ko na rin yan, sana makatulong sa inyo ng Tatay mo”

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Ding dong ding…

Alas quatro ng hapon kasabay ng tunog ng orasan. Isang putok ng baril ang nagpatigil sa Maynila. Napatigil ang mga taong kanina lang ay nagmamadali sa kanilang pupuntahan. Binalot ng kulay na pula ang maalinsangang init ng araw na pilit kumakawala sa kalsada. Kasabay nito ay mga grupo ng pulis papalapit sa nakabulagtang katawan ni Lendon na nagwawaring lalaban ang kanyang walang hininga na katawan.

“Lumaban yung lalake, bumunot ng baril” sabi ng matandang tindera ng yosi habang tinuturo ang katawan ni Lendon.

Ang pagmamadali ng mga tao’y napalitan ng usyoso at iba nama’y di alam kung san tutungo. Si Val naglalakad, hindi alam kung saan pupunta, nagiisip sa kanyang amang may sakit, dala-dala ang sagot sa kanyang problema.

Tuwing 30 minutos ay tumutunog ang orasan ng Maynila. Ang lugar kung saan ang mga tao’y nagmamadali. May kanya kanyang direksiyon at ang iba’y hindi alam kung san patungo.

Kung Paano Kami Nagtalik Ng Musika

Lahat tayo ay my first love music story. Ito ang eksena sa utak natin kapag may nagtatanong kung “Anong favorite band mo?”, “Favorite song?” or “What type of music you listen too?”.

Parang first love, first sex o first kiss, mahirap kalimutan. Sabi nga ng bestfriend kong si Plato

“Music is a moral law. It gives soul to the universe, wings to the mind, flight to the imagination, and charm and gaiety to life and to everything”

At lahat siguro ng mahilig sa musika ay ganito ang pakiramdam, kapag naririnig ang kanilang paboritong kanta.

Alam kong mas maganda ang kuweto mo pero hayaan mo muna akong ilahad ang version ko, kung paano kami unang nagtalik ng musika.

Rewind tayo, 15 years ago:

3 years na kami ng girlfriend ko way back noong hayskul which is hindi ko naman nakatuluyan, pero hindi diyan iinog ang istorya- balik tayo.

Those days, Gary V at Ogie Alcasid ang pinakikinggan ng tainga ko habang ang mga klasmeyts ko ay purgang purga sa Queso, Slapschocks, Chicosci at Greyhoundz. Aaminin ko hindi ako makasunod kapag tinugtug na sa CD player ang album na “Pilipinas” at lalong hindi ko ma-digs kapag nagkagulo na sila sa gitna with matching sigaw “SINO SI STEVE!!”. Balyahan dito at balyahan doon. Kung uso ang facebook noon, siguro ang most post nila ay ang quote na “Walang sakitan, slaman lang”.

Pero ‘di ako nagpa apekto. Ito ang musikang gusto ko, kaya ito ang gusto kong pakinggan. Kung idol nila si Regrubio sama na si Tayao, ako naman ay si Jay-r, Janno, Gary at Ogie, sabi nga ng Radio Active Sago Project ” Walang basagan ng Trip”.

Hanggang sa isang party sa bahay ng gf ko (noon, na ngayon ay ex ko na) e pinakilala niya ako sa pinsan niyang tatuan. Hindi kita sa kanyang porma na kumpleto niya ang album ng Limp Bizkit. Naka red na baseball cup, malaking tshirt na hindi ko alam kung Salbakutah ba ang prefer niya o talagang rapmetal lang ang hilig niya. At Tulad ng kuya meet my bf thing ay alam na natin kung ano ang nangyari “Huwag mong lolokohin si ________, kapag nalaman ko “tsk” patay ka sa akin” “Opo, kuya”. (Fast forward natin ng konti).

Kinabukasan bumalik ulit ako para bumisita, katulad ng lagi kong ginagawa, tumulong ako magligpit ng kalat- ito ata ang paraan ko magpalakas kay tita, hanggang naintriga ako sa isang cassete tape na nakapatong sa lamesa. Ilang beses kong tinanong kung, saan ko ilalapag at sino ang may-ari? Hindi raw nila alam kaya napag pasyahan kong iuwi sa bahay para pakinggan.

Sobrang naintriga ako sa tape na dala-dala ko, ito na ata ang susi patungong impyerno. Title pa lang nito e mukhang hindi na normal ang papakinggan ko. Nag e-expect ako ng live recording, yung tipong live recording ng mga kulto na mag sa-sacrifice ng human life. SHIT! Feeling ko noong time na yun e sa wakas magiging astig na rin ako. Goodbye West life at A1.

Evil Empire ang title ng album, sinalpak ko kaagad sa walkman pagdating ko ng bahay.

” DANG-DUT-TA-DANG-DANG-DUT-TA-DANG”

Ang powerful na bahista ang tumambad sa akin, sabay pasok ng drums na pumapalo sa aking bunbunan na kumokonekta sa aking puso, sabay nito ang kaskasan na parang asong umuulol na naghahanap nang malalapa. Pumasok ang mga salita ng bokalista na gumuguhit at tumutusok sa aking kamalayan. Isang matagal na kaibigan ang aking nakilala, dinala ako nito sa ibang demension ng angst na feeling ko “Fuck you I can do what I want”.

Isang pintuan ang binuksan sa akin ng RATM (Rage Against The Machine), lalo kong na appreciate ang musika. Lalo kong nakilala ang musikang gusto kong pakinggan. Late bloomer man ako sa rakrakan, hindi man ako 100% rakista tulad ng iba. Alam ko naman kung gaano kahalaga ang musika. Simula kay Regine Velasquez, Sepultura, Queso, Beatles hanggang kay April Boy at Rage Against, ang kanilang musika ay arte, pintuan sa ibang demensyon, iba’t ibang emosyon, ibat ibang kuwento at iba’t ibang koleksyon.

Saludo sa lahat ng musikero, artist at manlilikha. Tunay kayong ASTIG!!!

fb_img_1485644031238

Hindi Ko Maintindihan Ang Tula

O sige na, confession, oo sige aminin kong ‘di ko maintindihan ang isang tula. Nakakahiya, oo dahil tingin ko ako na yata ang pinaka bobong manunulat sa mundo….pero sige, hindi naman lahat ng nagsusulat e matalino dahil hindi naman patalinuhan ang pagsusulat kundi paglalahad ng kuwento.
 
Nakakahiyang aminin, na hindi ko maintindihan ang bawat ritmo, metapora at kung ano mang ka-shitan ang gustong iparamdam ng mga manunula sa mga nagsusumigaw nilang akda- na tila silang kulto lang ang nakakaintindi.
 
Sabi ko nga dati, gusto kong maging manunula kasi mukha kang matalino- makata nga sabi ng iba. Pero putcha, hindi pala ganon kadali. Akala ko chop chop lang ang tula. Mag mukhang malalim ka lang, makata ka na. Pumunto ka lang sa mga isyung napapanahon e on trend ka na.
 
Hindi pala ganoon. Hindi pala madali.
 
Hindi pala pwedeng itanim ang ‘yong akda sa lupa at hintayin maging puno at magbunga. Sa makatuwid…hindi pala ganun kadali maging manunula.
 
Ano nga ba ang simula? Ang pakiramdam o ang mga salita? Ano nga ba ang mahalaga? Ang porma o ang nadarama? Kailan nga ba masasabing tula ang ‘yong akda? Kapag mukhang malalim at tipong pumu-puta?
 
Isa lang ang naintindihan ko sa aking pagbabasa. Ang tula ay emosyon at pakiramdam. Hindi mo kailangang intindihin ang mga salita sa ngayon, hindi mo kailangang malaman ang lalim at ibig sabihin sa ngayon.
 
Ang tula ay sikretong unti-unting naghuhubad para sayo. Hindi mo man maintindihan ngayon, pero alam ko, kapag naramdaman mo ang bawat ritmo, metapora at lalim ng salita nito. Masasabi mong “Ang tula pala ay buhay, ang buhay pala ay isang mahabang tula”. Oo sige na, gets ko na! (joke).

Isang Araw Sa Buhay Ni Dominic Vargas

Si Dominic Vargas o Domeng sa mga kaibigan niya ay tatlong oras nang nakaupo sa pinaka busy-ng health center sa Pinas “Ang Health Center ng Barangay Susyopat”.

Tingin sa kaliwa, tingin sa kanan, pinagmamasdan ang mga naglalakad na ina- hila hila ang kanilang mga anak habang karga karga ang kanilang mga umuungang sanggol.

“BUWISET!!!!” sabi niya. Halos saulado na niya ang mga health announcement na nakapaskil sa pader.

1. Nalaman ni Domeng ang kahalagahan ng pagpapasuso.
2. Nalaman niya na ang salitang suso o dede ay tumutukoy sa pangharap na rehiyon ng pang-itaas na bahagi ng katawan.
3. Nalaman din niya na ang colostrum ang pinaka masustansiyang likido na pwedeng ilabas ng babae.
4. Natuto rin si Domeng na ang TB o tuberkulosis ay isang impeksyon na sanhi ng isang uri ng bakteria na nabubuhay sa bahagi ng katawan.
5. Hindi niya kailangang maging matalino para intindihin na madaling makahawa ang sakit na ‘to at hindi rin mahirap intindihin na kumikitil ng buhay ang sakit na ito.

Uhem (UBO) ehem- Napausod si Domeng nang marinig ang malalim na ubo galing sa kanyang katabi.

“BUWISET!!!!” sabi niya ulit.

Tatlong oras at trenta minutos, malapit na si Domeng sa pintuan ng consulatation area “Hayyyyyyysss!!!” Isang malalim na buntong hininga galing sa kanya ng biglang…….

“Excuse me Sir? Nakapag sagot na po ba kayo nito?” hawak hawak ng isang volunteer ang isang papel malapit sa mukha ni Domeng.

“Ano po yan?” sagot niya.

“Sasagutan lang ho” sagot ng babae.

“Ha…. e hindi po, nautusan lang po ‘kong pumila, kukuha lang po ng pills”

Sabay labas ng doktor sa pintuan “Ay kailangan po sagutin yan, ‘di po makakakuha ng pills ‘pag wala pong ganyan”

“Tang’na”sa isip niya, hirap na nga siya magbasa papasagutan pa.

“Tanungin n’yo na lang po ako” sabay balik ng papel sa volunteer.

“Pangalan?”
“Dominic Vargas po”
“Que po ba o Nic?”
“D-O-M-I-N-I-C po”
“Ilang taon?”
“29”
“Kelan po birthday?”
“Dyenwari E-tin po”
“Trabaho po?”
“Sa konstraksyon po”
“San po nakatira?”
“Diyan lang po Mam”
“Address po kuya?”
“Mam sa may krik (creek) lang po kami nakatira” bulong niya
“Skip na lang po natin”
“Ano po?”
“May sakit sa puso?”
“Wala po”
“Highblood, Diabetes?”
“Hindi po”
“Kanser”
“Ay wala po”
“Madalas po ba kumain ng matataba o mamantikang pagkain?”
“Mahal na po kasi ang baboy ngayon”
“Ilang beses po ba sa isang linggo?”
“T’wing pasko lang po o mahal na araw kung kelan mura”
“Madalas po ba mag gulay?”
“E hindi po, ayaw po ng mga bata, mas gusto nila ang noodles”
“Mahilig po ba sa maalat?”
“Madalas nga po’y matabang”
“Ilang beses po kumain sa isang araw?”
“Depende po, minsa’y dalawa kapag minalas isa”
“Mahilig po sa matamis?”
“Kapag may budget lang po, mahal ang asukal” “Nagsisigarilyo?”
“Minsan lang po ‘pag meron”
“Ilan po?”
“Mga isang kaha po, Winsboro mura”
“Alak po, t’wing kelan?”
“E ‘pag sabado lang po at linggo”
“Beer, Wine, Brandy, Whiskey or Gin?”
“Hindi ko po alam basta Tanduay”

“DOMINIC VARGAS?” tawag mula sa loob ng consultation room.

“Tapos na po ba?”
“Tapos na po kuya, salamat”

Isang araw sa buhay ni Dominic Vargas…

“TANG’NA!!!!” napamura siya.

Hindi na siya muling babalik para kumuha ng pills.

Si Baliw, Si Patpat at Ako

Si Baliw, Si Patpat at Ako
Isang imbitasyon ang natanggap ko kaninang umaga. Ikakasal na si Eroll, isang kababata. Akalain mo? Si Eroll yung dugyot at gusgusin kong klasmeyt noong elementarya ay ikakasal na. Parang kailan lang noong huli kaming magkita. Naghahanap ako ng trabaho noong huli kaming nagkausap at siya nama’y kapapasok lang sa isang pabrika. Ang bilis ng panahon, biglang ikakasal na pala siya. Mayroon tuloy akong naalala.
******
Umakyat ako sa upuan at itinaas ang mga kamay, “Yeah!” para akong artista na pinapalakpakan ng sambayanan. Nang makita kong nakahiga sa sahig na bagong floorwax si Eroll, ay dali-dali akong tumalon at ibinagsak ang mabigat kong katawan sa payat at mabuto niyang katawan. Hinawakan ko ang kanyang binti at tinaas.
1…2….3… (Bilang ni Tameng habang hinahampas ang kamay sa sahig.)
Parang may tumunog na doorbell sa aking makulit na utak, hudyat na ako ang nagwagi sa laban. Hindi pa ako natayo at sumisigaw ng “WOOHOO!” ay naramdaman ko na ang malupit na pingot na pumupunit sa aking tainga. Walang ‘ya! Si Ma’am Mendoza! Iinit na naman ang puwet ko nito.
******
Sa totoo lang, ‘di ko na maalala ang pangalan ng iba kong klasmeyt, pero malinaw pa sa akin ang mga mukha nila. Ang iba siguro ay nag-asawa na, masarap ang buhay at nasa Amerika o baka ang iba sa kanila’y patay na (‘wag naman sana).
Pero si Klara o Carla (‘di ko na maalala), isang kaibigan na kinuha raw ng mga taong nakatira sa punong mangga. Ilang linggo rin kaming hindi tumambay sa ilalim ng puno pagkatapos ng nangyari, nilagyan na kasi ng harang at pinagbawalan kami ng mga guro na tumawid papunta malapit sa puno. Ang dating playground namin nila Eroll at Tameng ay nabahiran ng lungkot at dusa.
******

I.Si Baliw

“Pahingi.”
“Ayoko nga, bumili ka!”
“Ang damot parang puto lang di ka namimigay.”
“Limang piso lang ang pera ko, e!”
Si Tameng, madalas manghingi ng baon, hindi ata binibigyan ng pera ng magulang niya kaya sa araw-araw na ginawa ng Diyos ay walang oras itong hindi nanghihingi ng piso, daig pa si Klarong siga. Paano ba naman ako di maiinis kay loko, aba’y limang piso na nga lang ang baon ko kukunin pa niya.
Limang piso lang ang pinababaon sa akin ni Mama sa dahilan na malapit lang naman ako sa paaralan na aking pinapasukan. Ang limang pisong baon ay sapat na sa buong araw na giyera. Naglalakad ako papunta at pabalik ng eskuwela buhat-buhat ang bag na napaglumaan ni Ramie, ang pinsan kong mayaman. Kapag recess ay lumalabas kami at tumatawid papunta sa kabilang kalye kung saan nakatayo ang malaking puno ng mangga. Mayroong duyang nakasabit sa matitigas niyang sanga at sa gilid nama’y isang tindahan ng puto, kutsinta, turon at kung ano-ano pa. Isang maliit na kubo na ginawang tindahan para sa mga estudyanteng limang piso lang ang dala. Sabi ni Mang Berting matagal na raw nakatayo ang puno. Buhay pa ang Lolo niya nakatayo na raw ito katabi ng kanilang bahay, kumbaga panahon pa ng hapon.
“Learn from yesterday, live for today, hope for tomorrow.”
– Albert Einstein
TATLO KAMING MAGKAKADIKIT ang bituka, ako, si Eroll at si Tameng. Grade 1 hanggang Grade 6 ay kami na ang magkakasama, kumbaga walang iwanan. Si Tameng ang matakaw, mataba at gahaman sa grupo. Isusubo mo na lang kukunin pa ng loko. Hindi kami madalas magkasundo pero parehas kami ng trip.
Isang araw pumasok siya ng klase suot-suot ang baduy niyang toda-shades (shades na pang traysikel drayber), dahilan para pagtinginan siya ng lahat. Lahat ay na-starstruck sa porma niya, takang-taka at nag-iisip ng pangalan ng gamot na tinira niya. Ngunit may isang taong hindi nagulat sa power trip ni Tameng, si Ma’am Empreso, ang gurong walang panahon para mag-usisa. Hindi uso sa mga titser ng isang public school ang mag-usisa; dahil una, maraming estudyante, pangalawa maliit ang suweldo at ang panghuli ay gahaman at kupal ang mga nasa gobyerno. Sa tingin mo may panahon at pake pa kaya ang mga ito para magtanong kung kumusta ka na ba? Nahihirapan ka ba sa klase? Wapak! Hindi uso ang pa-baby dito ang batas ay simple lang. Pumasok ka at makinig, tapos!
“Anong trip mo?” tanong ko sa kanya habang kunwari nakikinig.
“Anong trip?” sagot ni Tameng habang nakukunwari ring nakikinig.
“Bakit ka naka-shades?”
“Nagtatago ako, baka meron sa aking makakilala”
“Ano? Hindi ka naman sikat para makilala, baliw!”
Lucas Ballesteros ang tunay na pangalan ni Tameng at hindi namin alam kung saan niya ito nakuha. Baliw ang turing namin sa kanya ni Eroll o nagbabaliw-baliwan lang. Siya ang kaibigan naming ayaw magpatawag sa tunay niyang pangalan, at palagi niyang sinasabi ‘pag nasa labas ng klase o pag umuuwi na Tameng ang itawag namin sa kanya. ‘Pag nagtatanong kami kung bakit? Lagi lang niyang sinasagot na baka meron sa kanyang makakilala. Nakakainis, hindi naman siya kilala o sikat. Pero kahit na wirdo si Tameng ay masarap naman siyang kasama, kasi magaling makisama. Kaya simula no’n hinahayaan na lang namin siya ni Eroll sa mga kawirduhan niya. Hindi masaya ang barkada kung walang kakaiba.
“It’s weird not to be weird.”
– John Lennon
******

II.Si Klaro

TAKBO… TAKBO… TAKBO…

Ngalay na ang mga paa ko at mahapdi na ang mga kalamnan nito. Paakyat ako papuntang Chemistry lab at naghahanap ng matataguan, bakit kasi ngayon pa nangyari kung kailan di ko kasama ang mga gago? Bakit kasi siya pa ang naisipang pagtripan ni Klaro? Kung maabutan niya ako, anong magagawa ng katawan ko sa malaki niyang katawan? Sa tangkad niyang iyon, di ko siya kakayanin. Hindi ko yata maiinda ang mga suntok, sipa at tadyak na matatanggap ko sa kanya. Tangina naman! Bakit siya pa? Pinilit kong buksan ang pinto ng Chemistry lab ngunit nakasarado. Tumingin ako kung mayroong malapit na puwedeng pagtaguan pero malas, wala akong mahanap. Dinig ko na ang pag-akyat ng paa ni Klaro at ilang minuto na lang maabutan na niya ako. Hindi ako nagdadasal pero sa pagkakataong ito susubukan ko. Walang hiyang Klaro, makakatikim na yata ako ng hagupit galing sa lehitimong siga ng iskul.
Si Klaro, ang sigang si Klaro, ang estudyanteng pinangingilagan ng mga estudyanteng katulad namin nila Eroll at Tameng. Hindi puwedeng magsalpukan ang mga kagaya namin sa kagaya niya. Wala kaming laban sa kilalang diyos ng paaralan. Kami ang mga langgam na kayang-kaya niyang tapakan. Sa mundong ginagalawan namin natuto na kami kung paano umilag sa bato, ang kaalaman na hindi tinuturo sa klase bagkus natural itong natututuhan bilang isang tao na parang katulad ng paghinga. Ang paghinga at pagkurap ng mga mata na hindi tinuturo ng mundo. Si Klaro at ako ay hinamon ng mga matang nasa itaas, gustong subukan ang pagkakataon na huhubog sa aming dalawa at sa darating na panahon ito’y aming dadalhin sa huling himlayan. Ang mga mata ko ay nakatingin sa paglapit ng nakangising si Klaro. “Hoy! Gago ang lakas din ng loob mo ha! Kilala mo ba kung sino ako?” Hindi ako makapagsalita. Walang salita ang kayang banggitin ng nginig kong labi. Ang maliit na karne ko sa ulo ang sumasagot sa mga tanong niya.“Oo kilala kita, ikaw si Klaro ang kilalang siga na gumulpi sa mga estudyanteng mahihina. Oo, kilala kita, marami ka nang sinirang buhay, mga buhay ng mga batang natakot nang pumasok dahil sa mga kamaong pinadampi mo sa mga pisngi nila. Ikaw si Klaro.”
“Tangina mo! Hindi ka nakakakilala, ang lakas mo pang umakyat sa lugar na ito? Kahit magsisigaw ka dito walang makakarinig sayo. ‘Pag ginulpi kitang damuho ka wala na sayo’ng makakakilala. Ipakita mo sa aking hayop ka ang tapang mo kanina.”
Nasa dulo ako ng silid, nakasandal sa pader, wala akong matatakbuhan at di rin ako makapagsalita tatanggapin ko na lang ang parusa. Kung lumaban man ako sa kanya, hindi ko rin siya kakayanin. Wala akong magawa, nakatitig lang ako sa paglapit niya habang binabalot niya ng panyong pula ang matigas at malaki niyang kaliwang kamao. Ilang saglit lang isa na rin ako sa mga batang sinira niya.
******

III.Ang Ibon

“Love is not a chance, it’s a choice.” Narinig ko lang, nabasa o sinabi ng utak ko habang tinitignan ko ang imbitasyong natanggap ko kaninang umaga. Kanina ko pa rin iniisip kasabay ng mga karanasang inaalala, ano nga ba ulit ang pangalan niya? Hindi ko pa rin maalala. Bata pa ako nang makilala ko siya, hindi ko masabi kung first love, first crush o yung sinasabi ng iilan na puppy love. Ah, basta para sa akin hindi pa kayang i-define ng batang utak ko kung anong antas ng pagmamahal ang naramdaman ko sa kanya. Puwede ko sigurong sabihing inspirasyon. Inspirasyong humahanga at nagagalak na may halong saya, ito ang mga salitang kaya kong ipaliwanag pagkausap at kasama ko siya.
“Gusto kong maging ibon, isang hayop na malayang lumipad.”
Lahat ay nagulat sa sagot niya, habang nasa ilalim ng puno ng mangga. Ako, gusto kong maging pulis, si Eroll naman ay doktor. Pero siya gusto niya maging ibon. Ang ibon daw ay malayang nakapupunta sa kung saan man niya naisin. Walang iniisip na problema, kakain ‘pag nagugutom, matutulog ‘pag inaantok at aalis kapag nagsawa. Isang hindi normal na sagot ng isang batang katulad niya. Hindi ko maarok ang gusto niya, pero aaminin ko manghang-mangha ako habang nakikinig sa mga kuwento niya. Unti-unti ko na ring nagugustuhan ang pangarap niya. Dinala niya ako sa mundo niya. Gusto ko na ring maging ibon.
“Gusto kong maging ibon, isang hayop na malayang lumipad, pangarap ko kasi ang lumipad, pag napapanood ko sa TV naiinggit ako. Ang sarap ata sa pakiramdam pag dumadampi at hinahalikan ng hangin ang buo mong katawan.”
Habang kinu-kuwento niya ang pangarap niya ay bigla siyang tumayo at tinaas ang mga kamay na tila ginagaya ang mga pakpak ng isang agila. Tuwang-tuwa siya habang paikot-ikot na tumatakbo sa paligid ng nakatayong puno ng mangga. Paikot-ikot na tumatakbo, nakatitig lang kaming tatlo sa tila sayaw na ginagawa niya. Huminto siya sa aming harapan at ngumiti sabay ayang bumalik na sa klase. Nakatulala lang kami sa kanya na wari’y nanonood ng pelikula. Sinira ni Tameng ang maliligayang sandali ng paghanga nang binanggit niya ang pangarap niyang maging Barbero. Hindi kami natuwa ni Eroll pero ang batang gustong maging ibon ay tawa nang tawa. Isang sandaling tatak ng pagiging bata.
Isang transferee sa kilalang paaralan sa Maynila, napilitang mag-aral sa lugar ng bayan ng San Dionisio. Sabi niya napalipat sila dito dahil kailangan nilang samahan ang Lola niyang may sakit. Wala raw kasing mag-aalaga. Sila na lang daw ang natitirang pamilya ng matanda. Ang mga tito, tita at lahat ng pinsan niya ay nasa Canada. Malayo ata talaga ang Canada sabi niya. Oo lang ang sagot ko sa kanya kahit di ko talaga ang alam kung saan ang Canada.
Matalino, maganda at lahat gustong mapalapit sa kanya. Isa sa mga dahilan kung bakit parang inggit ang buong klase sa aming tatlo sa dahilan na kami ang mga mapapalad na gusto niyang makasama. Wala raw kasi siyang kapatid na lalaki at tatlo silang babae, kaya siguro kami ang gusto niya maging tropa. Isang araw ay pulang-pula ang mukha niya at nanginginig na lumapit. Ikinuwento niya na may lalaki raw na pilit na lumalapit sa kanya at sinundan siya sa banyo ng mga babae. Bigla siyang tumakbo at di tinuloy ang pagpasok. Nagkatinginan kaming tatlo, kilala na namin ang tinutukoy niya. Isang lalaki lang naman ang gagawa at may lakas gumawa ng kalokohan. Hinawakan ko ang kamay niya at tumingin ng deretso sa kanyang mga mata.
“Huwag ka mag-alala, hindi ka namin pababayaan.”
“Tama, ‘di ka namin iiwan.” pahabol ni Eroll.
Tumango naman si Tameng, senyales na parehas kami ng gustong sabihin. Simula noon nangako na kami sa isa’t isa na walang iwanan. Lalo na’t isang taon na lang nasa hayskul na kami.
******

IV.Si Patpat

Kung may matapang sa aming tatlo, si Eroll na yon at hindi ko yan matatanggi. Kung may kawawa at laging inuutusan sa aming tatlo, si Eroll din iyon at hindi ko rin iyan itatanggi. Si Eroll palaging “Oo” lang ang sagot, kahit siguro utusan ko siyang kumain ng tae at tsinelas agad niya itong gagawin. Ganyan si Eroll alam niya na hindi namin siya kayang ipahamak dahil alam niyang kaibigan namin siya at hindi lang basta kaibigan ang turingan kung di kapatid. Laging sinasabi sa akin ni Papa na ituring mo ang iyong kapatid na parang kaibigan at ituring mo ang iyong kaibigan na parang kapatid. Malabo pero may sense, naintindihan ko ang gustong ipunto sa akin ng aking ama. Bata pa lang kilala ko na siya sa kadahilanang tatlong bahay lang ang pagitan ng bahay namin sa kanila. Kaya kahit utot naming dalawa ay magkakilala. El Roy Fuentes, tunog mayaman, katawang pang-iskwater, at mukhang isnatyer, ganyan ko puwedeng ilarawan si Eroll sa pisikal niyang kaanyuan pero pagdating sa kalooban ibang usapan na yan. Isa siya sa mga mabubuting taong nakilala ko, ang pagiging maramot ay wala sa kanyang bokabularyo, sa makatuwid isang mabuting kaibigan si Eroll kaya ganoon din kami sa kanya. Hindi niya ako binigo nang narinig ko ang sigaw niya.
“Itigil mo na ‘yan!” isang sigaw ang umalingawngaw na nagpahinto sa nanggagalaiting si Klaro. Isang malakas na sigaw na hindi niya inaakalang marinig. Isang halimaw, isang asong ulol, isang lobong handang manakmal ng kawawang tupa. Ang sandali na dapat sana’y pagsasaluhan naming dalawa ay naudlot na parang bula. “Itigil mo yan!” inulit muli ni Eroll.
Ang tagpong dapat sa aming dalawa nakatuon ay tinigil ng hamon ni Eroll. Huminto si Klaro at hinarap ang matapang na langgam. Hindi ko na maalala ang sumunod na pangyayari, hindi ko na rin maaninag ang mga mukha nila. Ang mga salita at pag-uusap ay parang bulong na humahalinghing sa aking tainga. Dumilim ang aking paningin at bumagsak ang aking katawan. Ang huli kong naalala ay hiyaw at tili ng isang pamilyar na kaibigan. Isang tiling tumatakbo sa aking isipan. Ang katawang kanina lang ay nanginginig sa takot ay napalitan ng kaba. Pinilit kong idilat ang aking mga mata pero hindi ko kaya. Napagod ang aking mga kalamnan at nanghina. Tinatawag ako ng pagod at pagnanasang magpahinga. Hindi ako lumaban sa gusto ng aking katawan hinayaan kong dalhin niya ako sa malalim na pagkakahimlay at hanggang sa ako’y nagising.
Nagising ako nakahiga sa isang kwarto at walang kasama. Nagising akong nag-iisa. Isang panaginip? O isang alaala? Hindi, ramdam ko. Totoo ang mga naganap. Kailangan kong tumayo para makumpirma.
******
“Malaya ang hangin dahil siya ay hangin.
Dumadaloy ang tubig pagka’t siya ay tubig.
Lumiliyab ang apoy dahil sa kagustuhan niyang magliyab.
Nabubuhay ang tao dahil siya ay umiibig.
Pilitin mo mang baliktarin ay ganoon at ganoon pa rin.
Malaya ka sa malaya dahil ikaw ay tao.
Pero ‘wag kang mabulag sa kalayaan na parang bato.
Matigas at delikado.”
******

V.Kalasag

Bumukas ang pinto at pumasok ang ilaw, may pumasok sa loob at nagsalita.
“Gising ka na pala?”
“Oo, gising na ako. Anong nangyari?”
“Nahimatay ka kaya tinakbo ka namin sa clinic.”
“Nasa iskul pa rin ako? Anong nangyari kay Eroll?”
Tumakbo siya at lumapit sa akin at bigla akong niyakap. Isang sandaling naramdaman ko ang katawan niya.
“‘Wag mo nang uulitin ang ginawa mo, muntik ka nang mapahamak.”
“Hindi ko hahayaan na may gawin sayo yung mokong na yon at nangako kaming tatllo na babantayan ka namin at aalagan. Nakalimutan mo na ba?”
“Naalala ko, pero hindi ko inaakalang seryoso kayo.”
“Magkaibigan tayo, di ba?”
Umaga. Katatapos pa lang ng unang exam pero pakiramdam ko ay dalawang araw na ang lumipas. May kinse minutos kaming nagpahinga. Tumayo muna ako at nagpaalam na lumabas kay Sir Salazar para bumili ng biskwit. Napansin kong hindi pa siya bumabalik nagpaalam lang siya lumabas kay Sir pero wala pa rin. Sa kanya pa naman kami kumokopya. Nasaan na kaya yon? Hinahanap ko siya pero di ko siya makita. Bumaba ako sa may aklatan pero wala siya. Sinubukan kong dumaan sa kantina pero ni anino niya hindi ko nakita kaya nagbaka sakali ako na dumaan sa banyo dahil puno na rin ang pantog ko.
“Huwag ka masyadong pakipot. Putcha! Wala namang gaguhan dito oh. Baka ‘pag binaba ko ang panty mo kusa mo yang ibukaka. Oh? bakit di ka nagsasalita? Libog ka na ba?”
“Tama naman na Klaro, natatakot ako sayo. Bitawan mo na ako!” Hinawakan ni Klaro ang buhok niya at dahan-dahan niyang nilalapit sa kanyang mga ilong at inaamoy.
“Nakakagigil ka talaga at ang kinis mo pa. Alam mo ba kung ilang taon na ako? Alam mo ba kung ilang taon na ako paulit-ulit sa eskuwelahang ito ha? Marami na akong nakilalang kagaya mo.” Lumapit siya sa tainga ni Clara at bumulong, “At lahat sila ako ang nauna. Kaya ‘wag ka nang mag-astang Maria Clara. Hubad!”
“Bitiwan mo ako, hayop ka! Maawa ka sa akin.” Bagamat nagpupumiglas ay hindi niya kayang kumawala kay Klaro na mahigpit ang pagkakakapit sa kanyang bisig.
“Ina mo ka. Ayaw mo pa?” pilit ni Klarong halikan ang mga mapupula at maliliit na labi ng kawawang bata. “’Pag hindi ka tumigil sa kakapiglas sisikmuraan kita. Aba? Tangina mo ayaw mong tum-” Hindi pa natatapos ni Klaro ang gusto niyang sabihin nang biglang may bumayong malakas na bagay sa kanyang ulo at ito ang dahilan ng kanyang pagkakahiga at pagkakadausdos ng kanyang mukha sa sahig.
Ang pangako ay pangako. Kaya kong ibuwis ang aking buhay dahil sa isang kaibigan at nagawa ko na nga. Sa sandaling ito masasabi kong ganap na akong lalaki. Hindi ko alam kung saan nanggaling ang lakas at tiwalang pakawalan ang malakas na suntok kay Klaro. Hindi ako nagdalawang isip nang makita kong sasaktan niya ang aking inspirasyon, hindi ako nagdalawang isip na bumangga sa bato. Hindi itinuturo sa klase kung paano magalit at maging masaya. Walang nagturo sayo paano maramdaman ang mga emosyon na ’to pero kusa itong nadarama. Gaya ng sa aming dalawa. Dahil sa hindi inaasahang pangyayari, may nabago sa aming pagkakaibigan. Hindi lang ako ngayon isang kaibigan, isa na rin akong bayani, ang kanyang bayani.
Ang bawat kilos ay kasing bagal nang pagsagot ko sa mga Math problems. Ang pawis na tumatagaktak sa buo kong katawan ay waring butil ng mais. Mabagal ang eksena, parang nasa pelikula. Hinawakan ko bigla ang mga kamay niya habang nakahiga pa ang kontrabida. Hinila ko at inalayo siya sa kanyang dating kinatatayuan.
“Tumakbo ka na! Iwan mo na ako. Ako na ang bahala dito.”
******

VI.Bolram

Isang sigaw ang umalingawngaw na nagpahinto sa nanggagalaiting si Klaro. Isang malakas na sigaw na hindi niya inaakalang marinig. Isang halimaw, isang asong ulol, isang lobong handang manakmal ng kawawang tupa. Ang sandali na dapat sana’y pagsasaluhan naming dalawa ay naudlot na parang bula.
“At sino ka naman kupal? Sinama ka pa ng babaing ito? Bakit ang daming paki-alamero dito? Gusto mong malumpo? O patayin na lang kaya kita? Para mas masaya.” Nilabas ni Klaro ang kanyang mahabang balisong na laging nakatago sa kanyang likuran. Tili ang naging hudyat ng simula nang bakbakan. Tinakbo niyang mabilis si Eroll. Nadaplisan ang kanyang puting polo at natastas ang kaliwang bahagi nito. Hinawakan ni Eroll ang kaliwang kamay ni Klaro para pigilan na matarak sa kanyang tiyan ang matulis at makalawang na balisong. Alam niyang sinuwerte lang siya at naka-ilag sa unang banat ni Klaro. Hindi niya hahayaang matsambahan siya ng hayop na ’to. Malakas at kayang-kaya ni Klaro si Eroll. Kahit anong puwersang ibigay ni Eroll, para pigilan ang pagtarak ng balisong sa patpatin niyang dibdib ay hindi niya kayang mapigilan. Ilang sandali lang ay gahibla na ang pagitan ng dulo ng balisong sa dibdib ni Eroll. “Ano? Mamatay ka na!” Ang kamatayan ay pumagitna sa dalawang nagsasalpukan ngunit hindi ito nagtagal. Dumating si Tameng at lumipad ang solidong tadyak sa bewang ng matapang na si Klaro. Nabitawan nito ang kanyang armas at napaluhod sa sakit, ilang segundo rin itong hindi umimik at di kalaunan ay sinuka niya ang kanyang inumagahan.
Dumating ang mga tanod katulad ng mga pulis sa lokal na pelikula, nagulat sila sa mga itsurang kanilang nadatnan. Punit na damit, magugulong buhok, dugo sa may parteng labi, maasim na suka sa sahig at ang importanteng ebidensiya, ang balisong ni Klarong siga. At ito ang huling pagkakataong nasilayan namin ang kaniyang nakakatakot na mukha.
******

VII.Simula

“What is a friend? A single soul dwelling in two bodies.”
– Aristotle
“Pumila kayong lahat.”
“Ma’am, naiihi na po ako.”
“Maghintay ka at marami pang nakapila. Konti na lang, ikaw na.”
“Ihing-ihi na po kasi ako.”
“Bagong linis ang C.R, Naku! ‘Wag na ‘wag nyong ilalagpas ang mga ihi n’yo at makakatikim kayo.”
Inlab ata sa akin ang mga titser at lagi nila akong napagtritripan paluin ng patpat sa puwet. Medyo sanay na ako kaya hindi na rin masakit. Oo, noong una mangiyak-ngiyak ako sa hapdi habang hinahampas ako ng manipis at solidong kawayan, pero kapag nagtatagal parang wala na ang sakit na pakiramdam. Isa na rito si Mrs. Pilar na talaga naman walang patawad mamalo at naganap ito sa hindi inaasahang sandali.
Bukod sa banyo sa labas meron din kaming banyo sa loob at sa di malamang dahilan biglang napagtripan niyang sa loob na banyo kami umihi at take note na ang banyong ito ay bagong linis “daw”. Nagulat ang lahat dahil first time naming magagamit ang banyo sa loob at kadalasan ay sa mga matataas at importante na tao lang ito pinapagamit.
Halimbawa:
1. Kapag may mahalagang bisita.
2. May principal galing kabilang iskul
3. O, ‘pag natatae o naiihi si Mrs. Pilar
At habang nakapila ang mga batang walang malay sa mangyayaring power tripping ni Mrs. Pilar (na siya ata ang unang nagpauso) ay may naganap na di inasahan na hindi ko malilimutan. Sinimulan ito ng sumbong galing sa sipsip na kaklase.
“Ma’am! May hindi po nag-shoot ng ihi niya sa butas!”
Sumabog ang bulkan, pumutok ang pula, may tumalsik na malagkit at sumadsad ang eroplano. Nagalit at lumaki ang mata ng aming mabait at anghel na guro. Pinalabas niya ang kawawang bata ng banyo at pinapunta sa harapan na malapit sa may pisara at pinatalikod. Isang hudyat na may karahasang magaganap. Susunod na ako. May takot na baka hindi ko kayaning maipasok sa butas ang aking ihi na ipon na ipon kanina pa sa aking pantog. “Lahat ng lalagpas ang ihi pumunta sa harapan.” Imbes na ma-enjoy ko ang kalayaan kong maglabas ng likido mula sa aking katawan ay hindi ko ito nagawa, dahil sa sobrang takot sa gurong masahol pa ata kay kamatayan. Pinilit ko at dinahan-dahan, hinawakan kong maigi na parang isang bumbero pero hindi ako nagtagumpay. Parang isang bangungot na may halong pagsisisi ang aking naramdaman. Sana tinuruan man lang ako ng aking ama kung paano ang tamang pag-ihi nang hindi sana ako nagdudusa.
Dalawa kaming nasa harapan na naghihintay ng malulupit na hagupit galing kay Mrs. Pilar, ngunit kaming dalawa ay nadagdagan pa ng isa. Hindi niya rin kinaya ang takot at panginginig dahil sa mga nanlilisik at lumuluwang mata ni Mrs. Pilar. Ang pag-ihi nang perpekto na yakang-yaka niyang nagagawa araw-araw ay hindi kinaya ng sandali. Basa ang short niyang brown, namantsahan ng dilaw na likido ang puti niyang medyas at nabasa ang makintab na sahig. Kawawang nilalang, umiiyak habang nagaganap ang kahihiyan ng kanyang pagkabata.
Nakumpleto na nga ang tatlo at handa nang indahin ang mga malulupit na palo kasabay ng mga palong darating sa kanilang buhay.
“Friendship is born at that moment when one man says to another.”
– C.S Lewis

******

VIII.Pangarap

Katapusan o pagtatapos, ito ang mga salitang ayokong naririnig at nababanggit. Mabilis kasi akong malungkot. Sabihin mo nang madrama ako o ewan pero ito ang totoo, mabilis talaga akong malungkot. Ayokong natutulog mag-isa o umaalis mag-isa dahil may pakiramdam akong baka mamatay akong mag-isa. Pakiramdam ko ay nalulunod ako sa gitna ng dagat, wala akong makakapitan, walang makakarinig at wala ring tutulong. Isang malungkot na sandali na ayokong maranasan.

Isang buwan na lang graduation na kaya ang iba sa amin ay masaya, excited na raw sila sa tinatawag nilang hayskul layp. Ako? Malungkot habang tinitignan ko ang mukha niyang nakangiti. Walang bahid ng takot at pangugulila.
“Isang buwan na lang ay graduation na. Anong plano n’yo?” tanong ni Eroll.
“Hindi ko pa alam, siguro tutulong muna kay Mama sa bahay tapos maghahanap ng papasukan.” sagot ko.
“Mabuti pa kayo masaya. Hindi ko pa alam kung makakapag-aral pa ako. Baka maghanap na lang muna siguro ako ng trabaho.” Ilang saglit tumahimik ang lahat na parang may dumaang anghel sa aming harapan at katulad ng ganitong sandali bisyo na niya ang bumasag ng kalungkutan gamit ang mga matatamis niyang ngiti at malalambing na salita.
“Huwag kang mawalan ng pag-asa Tameng, mayroong mga paaralan na nagbibigay ng scholarship at saka matalino ka. Sasayangin mo ang talino mo kung mawawalan ka ng pag-asa. Maraming paraan na puwede mong gawin para makapag-aral at hindi hadlang ang kahirapan sa pagtupad ng pangarap. Hindi niya hahayaang mabigo tayo sa gusto nating marating ang kailangan lang nating gawin ay ang tawagin siya at kausapin.”
Biglang epal naman si Eroll. “Tama, mahirap kaya maging barbero.” Pinuno na naman ng tawanan ang buong lugar. Saksi ang puno sa mga masasayang bahagi ng aming kabataan at naging saksi rin ito sa mga pangarap na nagkaroon ng katuparan. Pinangako naming pagkatapos ng graduation magkikita-kita kami sa ilalim ng punong mangga.
Alas diyes ng umaga ay nagtipon-tipon ang mga estudyante ng San Dionisio Elementary School para mag-ensayo sa magaganap na pagtatapos sa darating na sabado. Ngunit ang lahat ay nagulat.
(Pinatay ni Mama ang TV). “Hindi ka ba sasama? Kanina ka pa hindi lumalabas ng kuwarto ha? Dumating ang mga kaibigan mo para sunduin ka, ayaw mo namang sumama. Sumunod ka na lang ‘pag nagbago ang isip mo.”
******

IX.Paano maging malaya?

Huling araw ng ensayo sa iskul at ang lahat ay masaya, ang iba’y nakikipaglaro, kumakain at nakikipagkuwentuhan kasama ang mga magulang nila. Ang lahat ay perpekto at walang bahid ng kalungkutan tila isang araw na mahirap paniwalaan. Ngunit ang masasayang sandali ay napalitan ng luha at dusa.
Isang malakas na tunog ang bumalot sa buong lugar at sa sobrang lakas nito ay nagkagulo ang lahat ng taong nasa loob ng eskwelahan. Takbo dito at takbo roon, hindi maintindihan ng iba kung anong meron. “Tulong! Tulong may nasagasaan!” Lahat ay nagulat sa narinig kaya ang iba sa mga ito’y nataranta. Hinawakan agad ako ni Mama sa kamay para hindi ako makalayo. Pero ang ulo ko’y naghahanap ng taong puwedeng tanungan tungkol sa nangyayari hanggang nakita ko si Tameng na nakatulala. Pumiglas ako sa kapit ng aking Mama at tumakbo palapit kay Tameng. “Hoy! Anong nangyari? Sino daw?” Hindi salita ang sagot ni Tameng kung di iyak, biglang tumulo ang luha niya at humagugol sa iyak. Sa pag-iyak ni Tameng ay bigla akong binisita ng takot at kaba. “Nasaan si Eroll? Tameng, nasaan si Eroll?” Hindi ko na rin napigilan ang sarili ko sa pag-iyak kaya tumakbo agad ako patungo sa gate kung nasaan nandoon ang tumpok na mga usisero. “Tabi po kayo, paraanin ninyo po ako, parang awa n’yo na po tumabi po kayo.” Biglang may humawak sa aking damit na tila pinipigilan akong makita ang aksidente kaya tumalikod ako para makita ko kung sino. Si Eroll, puno ng sipon at luha, tinitingnan ako nang malalim at umiiling.
“Nagpasama raw ito sa kaniyang ina para bumili ng kutsinta kila Mang Berting yung sa may punong mangga. Sinamahan naman ito ng kanyang ina para kumain. Nagtagal pa nga raw ang bata at naglaro pa sa duyan. Mga ilang minuto nag-aya na yung bata para bumalik, ito namang ina nakalimutan ang bayad kay Berting kaya bumalik. Tinawag pa nga raw yung bata para magpahintay, sumunod naman yung bata tapos bigla na lang daw nainip at nagpaalam sa ina na mauuna na raw siya. E, ito na, hindi nakita ng bata yung 10 wheeler truck at hindi rin siya nakita ng driver. Hindi na nakapreno, tuloy-tuloy ang truck. Aba’y sigawan ang mga tao sa labas na nakakita. Sumuot daw ang bata sa ilalim ng truck, wasak daw ang mukha labas daw ang utak. Kawawa naman, matalino pa naman daw yung bata.”
“E nagunguha naman daw talaga yang lugar na yan. di ba noon may babaeng tinapon diyan na ginahasa. Kaya nanguguha talaga yang punong mangga na yan.”
“Sinabi mo pa, diyan din kaya namatay sa motor yung anak ni Aling Nancy, si Kokoy. Lasing, hindi nakapag-preno.”
Ganyan ang kuwentuhan sa kalye pagkatapos ng nangyari, kaya hindi ako lumalabas ng bahay para iwasan ang mga tsismisan nila. Hindi rin ako pumunta sa burol para makita siya. Ayokong makita siyang nakapikit at nakahiga sa ataul, gusto kong maalala siyang nakingiti at laging masaya, gusto kong maalala siya at isipin na hindi siya nawala. Dahil masyado pa siyang bata para mamatay, madami pa siguro siyang magagawa at sayang ang talino niya. Iniwan na niya agad kami. Ganito talaga ang buhay, ‘tang ina.
Nawalan ako ng kaibigan…
Nawalan ako ng inspirasyon…
Isa akong bayani sa mata niya…
Hindi man lang ako nakapagpasalamat. Dahil sa kanya, natuto akong maging malakas at natuto akong magmahal ng walang hinihintay na kapalit.
Dumating ang araw na hinihintay ng lahat pero hindi ako interesado. Ilang araw ko na ring hindi nakakausap si Eroll at Tameng kaya wala akong balita. Wala siguro sa aming tatlo ang may tapang na harapin ang isa’t isa. Masakit pa sa akin ang nangyari at sa sobrang sakit nito ay nakiusap ako kanila Papa at Mama na ‘wag nang um-attend ng graduation. Hindi rin naman ako magsasalita sa harapan kaya wala rin namang espesyal na magaganap. Sa sobrang mahal ako ng aking magulang ay naintindihan nila at sinunod ang aking munting hiling. Nagluto na lang si Mama ng paborito kong kare-kare para i-celebrate ang pagtatapos ko ng elementarya. Pero hindi ko pa rin nakalimutan ang pangako namin sa isa’t isa.
Kinabukasan sa may punong mangga…..
Nilagyan ng harang ang daan papunta sa may punong mangga pero hindi ito naging dahilan para hindi makapunta sa lugar na pinag-usapan. Amoy pa rin sa paligid ang lansa ng kalsada at may bahid parin ng dugo ang lugar ng aksidente. Ako lang mag-isa at wala pa yung iba. Hindi rin naman ako umaasa na darating sila, dahil sa malamang nalimutan na nila ang napag-usapan dahil sa mga nangyari. Umupo ako sa may puno at ipinahinga ang ulo ko sa matitigas niyang katawan, saglit kong ipinikit ang aking mga mata at inalala ang mga sandaling kausap ko siya. Iniisip ko ang kulay ng mga mata niya, ang buhok niya at ang amoy niya. Isang batang mataas ang pangarap at puno ng pag-asa. Sa aking pagdilat nakita kong papalapit si Eroll at may dala-dalang papel. “Pasensiya na ngayon lang ako nakarating, pinilit ko lang ang parents kong dumaan dito. Hindi ako magtatagal dahil kailangan din naming umalis. Lilipat na kasi kami sa Maynila at doon daw ako mag-aaral.” Ngumiti lang ako sa kanya at hindi nagsalita. Inabot niya sa akin ang isang sulat. “Basahin mo.”
Kamusta, kapatid? Okay lang ba kayo? Nabigla ako at ilang araw ding hindi nakakain. Iniisip ko pa rin siya. Hindi ako makapaniwalang hindi na natin siya kasama. Alam kong mahirap pero kailangan nating malagpasan ang kalungkutang ito, isipin na lang natin ang mga ngiti niya at kung paano niya tayong lahat napapatawa. Tandaan, ayaw niya tayong nakasimangot. At bago pa ako maiyak ay didiretsahin ko na kayo. Maraming salamat! Gusto kong mag-pasalamat dahil itinuring n’yo akong isang kaibigan. Sa anim na taon tayong naging magkakaibigan hindi ko man lang nasabi sa inyo at nai-kuwento ang aking mga dahilan. Sagot sa matagal nang itinatanong. Takot ako na baka magbago ang tingin n’yo sa akin ‘pag nalaman n’yo ang buong katotohanan pero alam kong mali ako dahil hindi kayo ganoon. Nakuha ko ang Tameng sa Lolo ko na Tatay ng aking mapagmahal na Ina. Pilit kong ayaw magpatawag ng Lucas dahil sa gago kong ama na hindi kami kayang ipaglaban. Tanga pa kasi si Inang noon kaya sinunod niya ang aking pangalan sa hayop kong ama. At isang araw pagkatapos ng aksidente ay dumating nga ang aking tarantadong ama, natunton niya kung saan kami nakatira. Umiyak at humingi ng tawad at tuwang-tuwa ang gago nang malaman niyang makaka-graduate ako ng elementarya. Gusto raw niyang suklian ang mga kamalian niya at inalok akong mag-aral sa States. Akala ko sa Maynila ang States, sa ibang bansa pala yon. Alam n’yo naman gusto kong mag-aral at pangarap kong mag-aral, kaya kahit galit ako sa gago kong ama ay napilitan akong kunin ang alok niya. Pero sa isang kondisyon, kailangan kasama si Inang. Mabilis lang pala maglakad ng papeles ‘pag madami kang pera. Hindi na ako nakapagpaalam ng personal kaya sa sulat na lang. ‘Wag kayong magalala hindi pa ito ang huling pagkikita. Babalik at babalik ako para tayo’y magsama-sama.
Nagmamahal,
Tameng
Tinupi ko ang papel pagkatapos basahin ang sulat. Tumingin ako kay Eroll at ngumiti. “Ang sosyal ni Tameng, mag-aaral siya na maging barbero sa Tate.”
“Hahaha. Pagbalik no’n dito hindi na Tameng ang pangalan niya.” Sagot naman ni Eroll. Tumahimik saglit at biglang lumakas ang hangin. Nagsalita ulit si Eroll ng may lungkot at pangungulila. “Kailangan ko nang umalis. Ayokong mangako na muli pa tayong magkikita. Kung papayagan ng tadhana bakit hindi? Magkuwentuhan tayong muli.”
Tumalikod na si Eroll at dahan-dahang naglakad. Naiwan akong mag-isa sa ilalim ng punong mangga nakatingin sa mga matitibay na sanga nito. Pinikit ko ang aking mga mata at nakinig sa mga huni ng ibon….
“Masaya ka na. Natupad mo na ang pangarap mo. Ang lumipad at maging malaya.” ***
Si Baliw, si Patpat at ako (05/04/2015)
Isinulat ni Dudong Daga/Al JosephLumen
Mula sa librong Titser, May I Go Out? 
ISBN: 978-621-95357-0-0 / October 7, 2016

Always Open

13906900_1344299508917758_7585284965787734144_n

Buka is an inspirational writing talk that was first held in PUP Sta. Mesa last 07/28/2016, it’s a brainchild project by Verlin Santos of Titik and Ansherina Jazul of  Kalye Thoughts.

Its objective is to promote poetry/spoken poetry, writing stories, support of Filipino writers, to uplift Philippine literature and to give inspirational drive to all students to read and write.

The workshop also focuses on composition of spoken poetry; writing poems traditionally or in modern form. Some of the topics include:

1. Why we write?
2. Techniques to fight writers block
3. Image, Symbol and Metaphor
4. Length and Rhyme
5. Rhetoric

14067721_1353265161354526_8135687604351316568_n

Buka also aims to educate students regarding current issues of the country.

14064198_1352886771392365_4408339168544136919_n

We believe that writing and spoken poetry is not just to about entertainment, but also to educate and celebrate how rich the Filipino culture is.

Speakers:

13895019_1336914222989620_4298294852207223125_n
Verlin Santos
13876664_1336912372989805_3669004184993738004_n
Rommel Pamaos
13879450_1336912299656479_6143861406579667880_n
Al Joseph Lumen
14054588_903697713069420_3277471582775291786_o.jpg
Ansherina Jazul
14068211_903831153056076_6060542004292109074_n.jpg
Rian Magtaan
14079928_1353265741354468_4829310106828372800_n
Ian Sudiacal

This would not have been successful without the help of Papel, Lapis Artcom, Betsin-Artparasites, KM64, Bukambibig, Ampalaya Monologues, The Artidope and Lapis sa kalye.

 

“We are the historians, writers of the future, story tellers of our generations and pride of our people.”

Buka is ongoing and scheduled this coming Aug 30 at Informatics Cavite and Sept 3 at CEU Manila. For invites and inquires message us at Kalye thoughts.